Từ cam kết mạnh mẽ về chuyển đổi xanh…
Biến đổi khí hậu hiện nay không chỉ là vấn đề môi trường mà còn là thách thức phát triển toàn diện, tác động sâu rộng đến kinh tế, xã hội và an ninh của mỗi quốc gia. Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Những con số thiệt hại do thiên tai, bão lũ trong thời gian gần đây đã cho thấy mức độ cấp bách của vấn đề. Thiệt hại lớn về người và tài sản không chỉ là hậu quả trực tiếp mà còn là lời cảnh báo rõ ràng về tính dễ tổn thương của nền kinh tế trước các cú sốc khí hậu. Riêng trong năm 2025 vừa qua, Việt Nam gánh chịu hậu quả của 21 cơn bão, áp thấp nhiệt đới, làm 420 người chết, 730 người bị thương, tổng thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 100 nghìn tỷ đồng.
Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam đưa ra cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 là một bước ngoặt mang tính chiến lược. Cam kết này không chỉ thể hiện trách nhiệm của Việt Nam với cộng đồng quốc tế, mà còn khẳng định quyết tâm chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng bền vững, ít phát thải.
Sau các hội nghị khí hậu toàn cầu, đặc biệt là Hội nghị lần thứ 26 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP26), Việt Nam đã nhanh chóng triển khai hàng loạt chính sách và chương trình hành động cụ thể. Từ việc hoàn thiện khung pháp lý, xây dựng chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, đến phát triển thị trường carbon và thúc đẩy năng lượng tái tạo… tất cả đều cho thấy một cách tiếp cận toàn diện và đồng bộ.
Trong lĩnh vực năng lượng, định hướng giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời là bước đi then chốt. Đồng thời, các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong công nghiệp, giao thông và xây dựng cũng được đẩy mạnh. Đây chính là nền tảng để giảm phát thải khí nhà kính một cách bền vững. Không chỉ dừng ở cấp độ chính sách, chuyển đổi xanh còn lan tỏa mạnh mẽ đến khu vực doanh nghiệp và cộng đồng. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đầu tư vào công nghệ sạch, sử dụng năng lượng tái tạo, áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn và xây dựng chuỗi cung ứng xanh. Trong khi đó, người dân ngày càng quan tâm hơn đến lối sống bền vững như tiết kiệm điện, giảm rác thải và ưu tiên sản phẩm thân thiện môi trường. Những nỗ lực mạnh mẽ này không chỉ giúp giảm phát thải mà còn tạo ra một hệ sinh thái phát triển mới, nơi tăng trưởng kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường.
… Đến đẩy nhanh lộ trình tăng trưởng xanh
Một trong những lợi ích rõ nét nhất của chuyển đổi xanh chính là khả năng giảm phụ thuộc vào xăng dầu và khí hóa lỏng, nguồn năng lượng truyền thống đang chịu nhiều biến động. Trong bối cảnh giá dầu thế giới liên tục tăng cao và nguồn cung có lúc bị gián đoạn, việc tiết kiệm và sử dụng hiệu quả năng lượng trở thành yêu cầu sống còn.
Thực tế cho thấy, chuyển đổi xanh đang góp phần thay đổi mạnh mẽ cấu trúc tiêu dùng năng lượng tại Việt Nam. Trong lĩnh vực giao thông, xu hướng sử dụng phương tiện điện và giao thông công cộng ngày càng gia tăng. Số lượng ô tô điện và xe buýt điện tăng nhanh trong những năm gần đây là minh chứng rõ ràng cho sự chuyển dịch này (từ 2022 đến nay, ô tô điện tăng hơn 28 lần, hiện có tổng số 270 nghìn xe; xe buýt điện tăng 4 lần, hiện có tổng số 1.187 xe). Cùng với đó, việc phát triển đô thị xanh, ưu tiên giao thông công cộng và hạn chế phương tiện cá nhân cũng góp phần giảm đáng kể mức tiêu thụ xăng dầu. Tại các đô thị lớn, ngày càng nhiều người dân lựa chọn xe buýt hoặc tàu điện như một phương tiện di chuyển chính, không chỉ vì chi phí thấp hơn mà còn vì tính tiện lợi và thân thiện môi trường.
Trong lĩnh vực công nghiệp, chuyển đổi xanh thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng và quản lý năng lượng thông minh. Thay vì vận hành các dây chuyền lạc hậu tiêu tốn nhiều nhiên liệu, doanh nghiệp đang dần áp dụng các tiêu chuẩn quản lý hiện đại như ISO 50001, giúp tối ưu hóa từng đơn vị năng lượng sử dụng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hệ số đàn hồi năng lượng của Việt Nam vẫn còn cao, tức là nền kinh tế vẫn tiêu tốn nhiều năng lượng để tạo ra tăng trưởng. Chuyển đổi xanh, vì vậy, không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một điểm đáng chú ý khác là việc thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học như xăng E10. Đây là giải pháp mang tính chiến lược, giúp giảm phụ thuộc vào xăng khoáng nhập khẩu và tận dụng nguồn nguyên liệu trong nước như sắn, ngô. Không chỉ góp phần giảm phát thải, xăng sinh học còn tạo ra một vòng tuần hoàn kinh tế mới, kết nối giữa ngành năng lượng và nông nghiệp. Việc triển khai xăng E10 trên toàn quốc không chỉ đơn thuần là thay đổi loại nhiên liệu, mà còn là bước tiến quan trọng trong việc xây dựng một hệ thống năng lượng tự chủ, linh hoạt và bền vững hơn.
Trong bối cảnh giá xăng dầu, khí hóa lỏng biến động, tiết kiệm năng lượng cần được nhìn nhận như một “nguồn cung” đặc biệt - rẻ nhất, sạch nhất và sẵn có nhất. Không cần đầu tư lớn như các dự án năng lượng mới, việc tiết kiệm năng lượng có thể thực hiện ngay thông qua thay đổi hành vi và cải tiến công nghệ. Từ việc tắt các thiết bị điện không cần thiết, sử dụng phương tiện công cộng, đến tối ưu hóa quy trình sản xuất… mỗi hành động nhỏ đều góp phần giảm áp lực lên hệ thống năng lượng quốc gia. Đặc biệt, trong doanh nghiệp, quản trị năng lượng hiệu quả có thể mang lại lợi ích kinh tế rất lớn. Khi năng lượng được coi là một yếu tố đầu vào cần được tối ưu hóa, doanh nghiệp không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giảm rủi ro trước biến động thị trường.
Ở cấp độ quốc gia, việc tiết kiệm năng lượng giúp giảm nhu cầu nhập khẩu nhiên liệu, từ đó cải thiện cán cân thương mại và tăng cường an ninh năng lượng. Đây chính là lợi ích thứ hai nhưng không kém phần quan trọng của chuyển đổi xanh. Chuyển đổi xanh không chỉ là vấn đề của hiện tại, mà còn là chiến lược dài hạn để xây dựng một nền kinh tế bền vững. Trong đó, sự kết hợp giữa tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng sạch sẽ tạo ra một hệ sinh thái năng lượng đa dạng, linh hoạt và ít phụ thuộc vào bên ngoài.
Việc phát triển hạ tầng cho xe điện, mở rộng năng lượng tái tạo, hoàn thiện thị trường carbon và thúc đẩy đổi mới công nghệ sẽ là những trụ cột quan trọng trong quá trình này. Đồng thời, sự tham gia của toàn xã hội, từ Chính phủ, doanh nghiệp đến người dân, sẽ quyết định thành công của quá trình chuyển đổi. Chỉ khi mỗi cá nhân nhận thức rõ vai trò của mình và hành động một cách có trách nhiệm, mục tiêu Net Zero mới có thể trở thành hiện thực.
Chuyển đổi xanh mang lại lợi ích kép rõ ràng cho Việt Nam, vừa giúp thực hiện cam kết quốc tế về giảm phát thải, vừa góp phần bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nhiều biến động. Trong một thế giới đầy bất định, nơi giá năng lượng có thể thay đổi từng ngày, điều mà chúng ta có thể kiểm soát chính là cách sử dụng năng lượng. Tiết kiệm hơn, thông minh hơn và xanh hơn - đó chính là con đường hiệu quả nhất để bảo vệ cả môi trường lẫn tương lai phát triển của đất nước.
(Còn tiếp)
