Nhằm nhận diện các nguy cơ, thách thức và đề xuất giải pháp nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng, Viện An ninh phi truyền thống (Trường Quản trị và Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp cùng Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam tổ chức tọa đàm 'An ninh năng lượng - trụ cột của an ninh quốc gia ngày 22/7.
GS.TS. Hoàng Đình Phi, Hiệu trưởng Trường Quản trị và Kinh doanh nhấn mạnh: An ninh năng lượng không chỉ tác động trực tiếp đến an ninh con người mà còn gắn chặt với an ninh kinh tế, an ninh mạng và an ninh quốc gia. Những mối liên hệ ngày càng phức tạp giữa các lĩnh vực này đòi hỏi cách tiếp cận tổng thể, liên ngành và dựa trên quản trị rủi ro.
Kỳ vọng lớn nhất của Tọa đàm là làm rõ các nguy cơ trước mắt và lâu dài đối với an ninh năng lượng Việt Nam, qua đó đề xuất các giải pháp và chiến lược quản trị rủi ro phục vụ các cơ quan quản lý, tập đoàn, tổng công ty và các đơn vị trong ngành năng lượng.
An ninh năng lượng không chỉ là bảo đảm nguồn cung đầy đủ
Ông Mai Tuấn Đạt, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) nhận định thế giới đang đối mặt với nhiều rủi ro phi truyền thống phức tạp như xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, biến đổi khí hậu, an ninh mạng và quá trình chuyển dịch năng lượng toàn cầu…
Trong bối cảnh đó, câu hỏi về an ninh năng lượng không phải là Việt Nam còn bao nhiêu nguồn dầu khí, khả năng nhập khẩu dầu thô ra sao, hay giá dầu thế giới đang biến động như thế nào mà là có khả năng chủ động chuyển hóa các nguồn nguyên liệu thành những sản phẩm năng lượng thiết yếu cho nền kinh tế hay không?
An ninh năng lượng trong kỷ nguyên mới không chỉ được xây dựng bằng các nguồn tài nguyên, mà còn được xây dựng bằng năng lực chuyển hóa nguồn nguyên liệu thành năng lượng hữu ích một cách an toàn, liên tục và linh hoạt trước mọi biến động.
Tiến sỹ Nguyễn Thanh Hưởng, Trưởng ban Quản trị rủi ro và giám sát tuân thủ, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cũng đồng quan điểm khi cho rằng Việt Nam cần phát triển hệ thống năng lượng xanh và sạch hơn, nhưng phải bảo đảm đủ nguồn cung, giá hợp lý, vận hành ổn định, có dự phòng và từng bước làm chủ công nghiệp, công nghệ trong nước. Chuyển dịch năng lượng không phải là từ bỏ ngay các nguồn truyền thống, mà là cơ cấu lại hợp lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển khí, LNG, năng lượng tái tạo, nhiên liệu sạch, lưu trữ và công nghệ mới.
Ông Hưởng chia sẻ, Petrovietnam sẽ xây dựng bản đồ rủi ro toàn chuỗi giá trị; nhận diện các công trình, công nghệ, dữ liệu và nhà cung cấp trọng yếu; hoàn thiện kịch bản ứng phó, hệ thống cảnh báo sớm và năng lực dự phòng; đồng thời tổ chức diễn tập định kỳ và xây dựng văn hóa an ninh trong toàn Tập đoàn.
Tìm giải pháp đảm bảo an ninh năng lượng
Thượng tá, TS. Nguyễn Trọng Hải, Phó trưởng Khoa An ninh kinh tế, Học viện An ninh nhân dân nêu ý kiến, bên cạnh việc chỉ ra nhiều nguy cơ mới phát sinh đối với an ninh năng lượng, điều quan trọng không chỉ là nhận diện rủi ro mà còn là đề xuất giải pháp và xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan trong hệ thống chính trị.
Từ góc độ nghiên cứu lý luận và thực tiễn bảo vệ an ninh kinh tế, Thượng tá Nguyễn Trọng Hải cho rằng cần tập trung vào hai nhóm giải pháp chính:
Thứ nhất, bảo đảm an ninh nguồn cung năng lượng. An ninh năng lượng đòi hỏi sự phối hợp của các cơ quan hoạch định chính sách, quản lý nhà nước, doanh nghiệp và lực lượng bảo đảm an ninh. Nguồn cung cần được phát triển đa dạng, tương xứng với tốc độ tăng trưởng kinh tế; đồng thời huy động hiệu quả các nguồn lực từ doanh nghiệp nhà nước, khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài.
Bên cạnh đó, cần sớm tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế đối với năng lượng tái tạo, nhất là tình trạng nhiều dự án điện gió, điện mặt trời đã hoàn thành nhưng chưa thể hòa lưới hoặc tiêu thụ điện, nhằm khai thác hiệu quả các nguồn lực.
Thứ hai, bảo đảm an ninh trong triển khai các dự án năng lượng. Cần tăng cường bảo đảm an ninh, an toàn đối với các công trình năng lượng trọng điểm; đồng thời rà soát, hoàn thiện quy định pháp luật để khắc phục những bất cập trong phân loại công trình trọng điểm về an ninh quốc gia.
Việc điều chỉnh quy định sẽ góp phần bảo đảm an ninh, an toàn cho các công trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng quốc gia.
Theo Tiến sỹ Nguyễn Thanh Hưởng, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực năng lượng cần thực hiện nguyên tắc "phát triển đến đâu, bảo đảm an ninh đến đó"; xây dựng mô hình an ninh toàn diện; đẩy mạnh khoa học, công nghệ và trí tuệ nhân tạo gắn với an ninh mạng, chủ quyền dữ liệu; chuyển dịch năng lượng xanh, an toàn, có trật tự; và tăng cường phối hợp trong chia sẻ thông tin, cảnh báo sớm, ứng phó liên ngành; mở rộng hạ tầng phải đi cùng năng lực dự phòng, phục hồi; chuyển đổi số phải gắn với bảo vệ hệ thống điều khiển, dữ liệu và không gian mạng; hội nhập phải đi đôi với tự chủ và bảo vệ lợi ích quốc gia.
Thứ hai, phải tiếp cận an ninh năng lượng trong tổng thể nền an ninh toàn An ninh năng lượng ngày nay gắn chặt với an ninh kinh tế, tài chính, công nghệ, mạng, dữ liệu, môi trường và con người. Một sự cố tại một mắt xích có thể nhanh chóng lan rộng toàn hệ thống. Xung đột địa chính trị, gián đoạn các tuyến hàng hải và cạnh tranh công nghệ đang làm gia tăng rủi ro về nguồn cung, chi phí vận tải, bảo hiểm và sự phụ thuộc vào thiết bị, linh kiện, khoáng sản thiết yếu, phần mềm và công nghệ lõi.
Trung tướng, GS.TS Nguyễn Xuân Yêm, Viện trưởng Viện An ninh phi truyền thống khẳng định, với chủ đề "An ninh năng lượng - Trụ cột của an ninh quốc gia trong bối cảnh rủi ro an ninh phi truyền thống", tọa đàm bám sát tinh thần Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, qua đó bảo đảm vững chắc an ninh năng lượng quốc gia - nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
An ninh năng lượng không chỉ là bảo đảm nguồn cung đầy đủ, liên tục với chi phí hợp lý mà còn phải bảo đảm tính ổn định, khả năng chống chịu, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững và phát triển xanh.
Nhiều nhóm giải pháp được đề xuất như sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả; bảo đảm và đa dạng hóa nguồn cung; mở rộng đầu tư trong và ngoài nước; phát triển năng lượng tái tạo; thúc đẩy mô hình hợp tác công-tư; bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính; đồng thời tăng cường năng lực ứng phó với các rủi ro từ thiên tai, xung đột địa chính trị, biến động thị trường năng lượng, an ninh mạng và an ninh công nghệ.
Để nâng cao năng lực bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh mới, các đại biểu cũng kiến nghị hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật liên quan; tăng cường đào tạo, tập huấn về an ninh phi truyền thống cho đội ngũ cán bộ quản lý; đẩy mạnh nghiên cứu, tư vấn xây dựng các phương án, kế hoạch bảo đảm an ninh phi truyền thống và tổ chức diễn tập thực tế; đồng thời tiếp tục duy trì diễn đàn phối hợp giữa Viện An ninh phi truyền thống và Cục Thông tin và Truyền thông Chính phủ nhằm chia sẻ thông tin, tham mưu chính sách và nâng cao nhận thức về an ninh năng lượng trong tình hình mới.
