Khi một sự cố có thể biến thành biển lửa
21h06 ngày 23-9, CATP Hà Nội nhận được tin báo cháy tại cụm kho xưởng rộng hơn 2.000m2 ven Đại lộ Thăng Long thuộc xã Sơn Đồng. Nhận định đám cháy diễn biến phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ lan sang các nhà xưởng liền kề, CATP Hà Nội đã huy động gần 100 cán bộ, chiến sĩ thuộc các Đội Chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ khu vực số 2, 15, 16, 17, 23, 29 cùng 22 phương tiện chuyên dụng đến ứng cứu.
Tại hiện trường, chất cháy chủ yếu là gỗ, nhựa, giấy, nilon tỏa nhiệt lớn và sinh nhiều khói khí độc, gây khó khăn cho việc tiếp cận, xử lý đám cháy. Cảnh sát PCCC và CNCH phối hợp với lực lượng tại chỗ huy động máy xúc, máy ủi phá dỡ tường, mái tôn để mở đường tiếp cận, triển khai chữa cháy từ nhiều hướng. Đến 23h10 cùng ngày, đám cháy cơ bản được khống chế và đến 0h30 ngày 24-9 đã được dập tắt hoàn toàn.
Sáng 5-10, một vụ cháy khác xảy ra tại xưởng sản xuất phụ tùng xe máy rộng 500m2 ở xóm Trại Nghè, thôn Hợp Nhất, xã Trung Giã. Lửa bùng phát mạnh, lan sang cả căn nhà 2 tầng của chủ xưởng cách đó khoảng 15m. Chính quyền địa phương huy động khoảng 200 người tham gia chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và hỗ trợ xử lý hiện trường. Đến khoảng 10h, đám cháy được dập tắt, không gây thiệt hại về người. Theo thông tin từ chủ xưởng, nguyên nhân vụ cháy là do chập cầu dao điện. Tuy nhiên, đây chưa phải kết luận chính thức của cơ quan chức năng.
Hai vụ cháy xảy ra tại hai địa bàn, trong những điều kiện khác nhau, nhưng cùng cho thấy nguy cơ đáng lo ngại tại các cơ sở tập trung nhiều hàng hóa dễ cháy. Việc không có thiệt hại về người là điều đáng mừng, song không thể vì thế mà xem nhẹ hậu quả tiềm tàng. Nếu lửa lan nhanh hơn, người bên trong không kịp thoát ra hoặc các công trình lân cận không được bảo vệ kịp thời, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn rất nhiều.
Những nguy cơ tiềm ẩn
Nguy cơ cháy tại kho, xưởng thường bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó đáng chú ý là hệ thống điện, đặc tính hàng hóa, hoạt động sản xuất và điều kiện tổ chức mặt bằng. Khi các yếu tố bất lợi cùng tồn tại, một sự cố nhỏ có thể phát triển thành đám cháy lớn. Trước hết là nguy cơ từ hệ thống điện. Nhiều cơ sở sử dụng máy móc, thiết bị với công suất lớn, vận hành trong thời gian dài. Nếu dây dẫn, ổ cắm, tủ điện, cầu dao và thiết bị bảo vệ không phù hợp, lắp đặt sai kỹ thuật hoặc thiếu kiểm tra, bảo dưỡng, thì nguy cơ chập điện, quá tải, phát sinh nhiệt có thể tăng lên. Việc tự ý đấu nối, sử dụng thiết bị xuống cấp hoặc không kiểm soát nguồn điện sau giờ làm việc cũng tiềm ẩn rủi ro. Đáng chú ý, sự cố điện có thể bắt đầu từ những dấu hiệu khó nhận biết như mối nối lỏng, dây dẫn hư hỏng hoặc thiết bị hoạt động quá tải. Khi khu vực xung quanh có giấy, bao bì, nilon, nhựa, gỗ hoặc mút xốp, nguồn nhiệt phát sinh có thể bén vào các vật liệu này khiến đám cháy nhanh chóng lan rộng.
Đặc tính hàng hóa cũng là yếu tố không thể xem nhẹ. Nhựa, cao su, giấy, vải, gỗ, đệm mút và nhiều loại bao bì có khả năng bắt cháy hoặc duy trì quá trình cháy. Khi tập trung với khối lượng lớn, những vật liệu này có thể làm gia tăng nhiệt lượng, khói và khí độc, gây khó khăn cho công tác chữa cháy, thoát nạn.
Tại các cơ sở vừa sản xuất vừa lưu trữ thành phẩm, điều kiện an toàn còn thay đổi theo từng ca làm việc, từng đợt nhập hàng. Hàng hóa có thể được xếp thêm, lối đi bị thu hẹp, thiết bị chữa cháy bị che khuất hoặc vật liệu dễ cháy được đặt gần nguồn nhiệt. Nếu không kiểm tra thường xuyên, những bất cập nhỏ có thể tích tụ thành nguy cơ lớn. Hoạt động hàn, cắt kim loại, sửa chữa máy móc và sử dụng thiết bị sinh nhiệt cũng cần được kiểm soát chặt chẽ. Tia lửa có thể bén vào vật liệu dễ cháy hoặc lọt vào những vị trí khuất.
Nếu thiếu biện pháp cách ly, giám sát trong quá trình làm việc và kiểm tra sau khi kết thúc, nguy cơ cháy vẫn có thể tồn tại. Bên cạnh đó là những bất cập về lối thoát nạn và khả năng tiếp cận chữa cháy. Hàng hóa chiếm dụng lối đi, cửa thoát nạn bị cản trở, đường vào nhà xưởng không thuận lợi hoặc phương tiện chữa cháy không sẵn sàng có thể làm chậm quá trình xử lý sự cố. Với những công trình nằm sát nhau, nguy cơ cháy lan càng đáng lo ngại nếu giải pháp ngăn cháy và điều kiện tiếp cận không đáp ứng yêu cầu.
Tuy nhiên, điều kiện vật chất không phải yếu tố duy nhất. Tâm lý chủ quan, xem PCCC là thủ tục, chỉ chú trọng trang bị thiết bị mà thiếu kiểm tra, bảo dưỡng và huấn luyện cũng là vấn đề đáng quan tâm. Có phương tiện nhưng không sử dụng được, có phương án nhưng người lao động không nắm rõ nhiệm vụ, có lối thoát nạn nhưng bị hàng hóa che chắn - tất cả đều làm giảm khả năng ứng phó khi sự cố xảy ra.
Cần nhấn mạnh rằng, những nguy cơ trên là các vấn đề phổ biến cần rà soát tại cơ sở, không đồng nghĩa chúng đã được xác định là nguyên nhân của 2 vụ cháy tại Sơn Đồng và Trung Giã. Việc xác định nguyên nhân cụ thể phải căn cứ kết quả điều tra của cơ quan chức năng.
Phòng cháy phải từ gốc
Muốn hạn chế cháy nổ tại kho, xưởng, trước hết phải kiểm soát nguy cơ từ hệ thống điện và hoạt động sản xuất. Chủ cơ sở cần tổ chức kiểm tra, bảo dưỡng thiết bị, xử lý kịp thời các dấu hiệu bất thường; không tự ý đấu nối hoặc sử dụng thiết bị vượt quá khả năng chịu tải của hệ thống. Việc bố trí hàng hóa phải phù hợp với đặc tính vật liệu, không che khuất thiết bị PCCC, cản trở lối thoát nạn hoặc đường tiếp cận của lực lượng chữa cháy.
Các khu vực có nguồn nhiệt, thiết bị điện và hoạt động phát sinh tia lửa cần được kiểm soát riêng, có biện pháp phòng ngừa phù hợp. Cùng với đó, hệ thống báo cháy, chữa cháy, phương tiện chữa cháy ban đầu và nguồn nước phải được duy trì theo yêu cầu áp dụng đối với từng cơ sở. Chủ cơ sở cần phân công người chịu trách nhiệm kiểm tra, bảo dưỡng, khắc phục tồn tại; không để thiết bị chỉ tồn tại trên danh nghĩa.
Người lao động cũng cần được hướng dẫn thực hành các kỹ năng cần thiết: nhận biết dấu hiệu bất thường, báo động, gọi số 114, xác định lối thoát nạn và sử dụng phương tiện chữa cháy ban đầu khi điều kiện cho phép, bảo đảm an toàn. Khi đám cháy vượt khả năng kiểm soát, việc thoát nạn phải được đặt lên hàng đầu.
Ở góc độ quản lý, lực lượng chức năng và chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra thực tế, chú trọng các cơ sở có nhiều vật liệu dễ cháy, nguy cơ cháy lan cao hoặc điều kiện tiếp cận chữa cháy hạn chế. Những tồn tại đã được yêu cầu khắc phục cần được kiểm tra lại; vi phạm phải được xử lý theo quy định, không để tình trạng kéo dài hoặc tái diễn.
Quan trọng hơn, an toàn PCCC phải được duy trì hàng ngày, không chỉ khi có đoàn kiểm tra hoặc sau khi xảy ra vụ cháy tại địa bàn khác. Chủ cơ sở cần xác định rõ người chịu trách nhiệm, quy trình kiểm tra và cách xử lý khi phát hiện nguy cơ. Người lao động phải hiểu rằng tuân thủ quy định không chỉ bảo vệ tài sản doanh nghiệp, mà còn bảo vệ tính mạng của chính mình và những người xung quanh.
Hai vụ cháy tại Sơn Đồng và Trung Giã không gây thiệt hại về người, nhưng đủ để cảnh báo rằng hậu quả của hỏa hoạn có thể vượt xa phạm vi một nhà xưởng. Thiệt hại tài sản, gián đoạn sản xuất và những ảnh hưởng đến sinh kế có thể kéo dài sau khi ngọn lửa đã được dập tắt. Không ai mong phải chứng kiến kho hàng chìm trong biển lửa mới nhận ra giá trị của một hệ thống điện an toàn, thiết bị báo cháy hoạt động tốt hay lối thoát nạn thông thoáng.
Với mỗi kho, xưởng, PCCC không phải khoản chi có thể tùy tiện cắt giảm, càng không phải thủ tục hoàn thành cho đủ hồ sơ. Đó là điều kiện để duy trì sản xuất, bảo vệ tài sản và bảo đảm an toàn cho cả cộng đồng. Không thể để sự an toàn của người lao động và các hộ dân lân cận phụ thuộc vào may mắn. Phòng cháy phải bắt đầu từ những việc cụ thể nhất, được thực hiện nghiêm túc mỗi ngày, trước khi một sự cố nhỏ biến thành thảm họa.
Trung tá Đỗ Xuân Cường - Đội trưởng Đội Chữa cháy và cứu nạn,
cứu hộ khu vực số 24 (Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH, CATP Hà Nội):
Cơ sở phải duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình hoạt động
Kho xưởng sản xuất và lưu trữ hàng hóa thường tập trung nhiều nguyên vật liệu, thành phẩm có khả năng bắt cháy, trong khi hoạt động sản xuất sử dụng nhiều thiết bị điện, máy móc và có thể phát sinh nguồn nhiệt. Khi xảy ra cháy, nếu không được phát hiện, xử lý kịp thời, ngọn lửa có thể nhanh chóng lan rộng, sinh nhiều khói khí độc, gây khó khăn cho công tác chữa cháy và thoát nạn.
Yêu cầu quan trọng nhất là chủ cơ sở phải chủ động kiểm soát nguy cơ, không chờ lực lượng chức năng nhắc nhở mới khắc phục. Hệ thống điện, thiết bị sản xuất, việc bố trí hàng hóa, lối thoát nạn và phương tiện PCCC cần được kiểm tra thường xuyên, phù hợp với đặc điểm của từng cơ sở. Bên cạnh việc trang bị phương tiện, người lao động phải được hướng dẫn nhận biết nguy cơ, báo động, gọi 114 và thực hiện thoát nạn đúng cách.
Việc chữa cháy ban đầu chỉ nên thực hiện khi đám cháy còn trong khả năng kiểm soát và người tham gia được bảo đảm an toàn. Phòng ngừa hiệu quả không chỉ giúp hạn chế khả năng phát sinh cháy mà còn giảm nguy cơ đám cháy phát triển thành sự cố nghiêm trọng. Điều quan trọng là từng cơ sở phải duy trì điều kiện an toàn trong suốt quá trình hoạt động, thay vì chỉ chú trọng hồ sơ hoặc hình thức trang bị.
Bà Trần Thị Dung - cư dân xã Tây Phương (Hà Nội)
Lo nhất là cháy lan sang nhà dân
“Đối với các hộ dân sống gần cơ sở sản xuất, kho chứa hàng hóa, nguy cơ hỏa hoạn không chỉ là chuyện tài sản của doanh nghiệp. Khi lửa và khói lan ra ngoài phạm vi kho xưởng, những gia đình xung quanh có thể bị ảnh hưởng trực tiếp, đặc biệt tại các khu vực nhà ở đan xen với cơ sở sản xuất. Theo góc nhìn của tôi, điều đáng lo nhất là khi xảy ra cháy, trẻ nhỏ, người cao tuổi và những người khó di chuyển có thể gặp nguy hiểm.
Vì vậy, các cơ sở cần nghiêm túc thực hiện quy định PCCC, kiểm tra hệ thống điện, sắp xếp hàng hóa hợp lý và giữ thông thoáng lối đi. Người dân cũng mong muốn chính quyền địa phương và lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra thực tế, yêu cầu khắc phục những tồn tại được phát hiện. Việc phòng ngừa không thể chỉ trông chờ vào khả năng ứng cứu khi đám cháy đã bùng phát, mà cần bắt đầu từ những nguy cơ có thể nhận diện và xử lý trước đó”.
Anh Nguyễn Khả Thêm - cư dân xã Tây Phương (Hà Nội)
Không thể coi PCCC là việc của riêng chủ xưởng
“Người lao động là những người trực tiếp sử dụng máy móc, thiết bị và làm việc trong môi trường có thể phát sinh nguy cơ cháy. Những thao tác tưởng như nhỏ như tự ý đấu nối điện, sử dụng thiết bị sinh nhiệt không đúng cách hoặc để hàng hóa chắn lối đi đều có thể làm gia tăng rủi ro. Từ góc nhìn của người lao động, việc phổ biến kiến thức PCCC cần đi đôi với hướng dẫn thực hành.
Công nhân phải biết vị trí phương tiện chữa cháy, lối thoát nạn, cách báo động và cách di chuyển đến nơi an toàn. Khi phát hiện mùi khét, khói hoặc dấu hiệu bất thường, cần báo ngay cho người phụ trách, không vì sợ ảnh hưởng tiến độ sản xuất mà bỏ qua. Bên cạnh trách nhiệm cá nhân, chủ cơ sở phải duy trì thiết bị trong trạng thái sẵn sàng, tổ chức kiểm tra và hướng dẫn cụ thể. Khi mỗi người đều hiểu rõ nhiệm vụ của mình, khả năng phát hiện sớm và ứng phó đúng cách sẽ được nâng lên”.
