Theo Khoản 8 Điều 3 Luật Nghĩa vụ quân sự 2015 được sửa đổi bởi khoản 1 Điều 4 Luật sửa đổi 9 Luật về quân sự, quốc phòng 2026 có hiệu lực thi hành từ 1/9/2026, trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự là hành vi không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên, sẵn sàng chiến đấu.
Như vậy, từ tháng 9/2026, công dân thuộc diện được gọi sơ tuyển nhưng không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự thì bị coi là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Ngoài nội dung trên, Luật mới còn bổ sung hành vi bị nghiêm cấm trong thực hiện nghĩa vụ quân sự. Theo đó, “gian dối trong đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển nghĩa vụ quân sự” được đưa vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm.
Việc bổ sung quy định này giúp bảo đảm tính nghiêm minh, công bằng và minh bạch của công tác tuyển quân, góp phần khắc phục tình trạng lợi dụng kẽ hở trong quy trình để né tránh hoặc làm sai lệch kết quả thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Đặc biệt, Luật mới còn quy định cụ thể về chế độ chính sách của công dân trong thời gian đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe. Theo đó, công dân đang làm việc tại cơ quan, tổ chức trong thời gian thực hiện đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe nghĩa vụ quân sự thì được trả nguyên lương, các khoản phụ cấp hiện hưởng, tiền tàu xe đi và về.
Trong thời gian công dân đến đăng ký nghĩa vụ quân sự, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe được bảo đảm chế độ ăn, ở, tiền tàu xe đi và về.
Không chỉ có vậy, một trong những điểm mới đáng chú ý của Luật là việc bổ sung chức danh Chính trị viên Ban Chỉ huy quân sự cấp xã là sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam (sửa đổi, bổ sung khoản 1 Điều 11 Luật Sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam).
Việc quy định chức vụ Chính trị viên phó Ban chỉ huy quân sự cấp xã là phù hợp với tình hình thực hiện nhiệm vụ của Ban chỉ huy quân sự cấp xã và để bảo đảm sắp xếp, kiện toàn đầy đủ chức vụ, chức danh cán bộ chính trị ở các cấp trong Quân đội.
Luật cũng quy định rõ, Ban chỉ huy quân sự cấp xã là cơ quan quân sự địa phương trực thuộc Bộ Tư lệnh Thủ đô Hà Nội, Bộ Tư lệnh TP.HCM, Bộ chỉ huy quân sự cấp tỉnh; là cơ quan thường trực công tác quốc phòng ở cấp xã; có con dấu, tài khoản, trụ sở riêng. Kinh phí bảo đảm cho việc tổ chức và hoạt động của Ban chỉ huy quân sự cấp xã từ nguồn ngân sách nhà nước và nguồn tài chính hợp pháp khác theo quy định của pháp luật…
