Sáng ngày 8/6, tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam đã diễn ra lễ ra mắt cuốn sách tái bản “Tranh tứ bình – Sưu tập chọn lọc tranh dân gian”. Đây là hoạt động thiết thực kỷ niệm 60 năm ngày thành lập Bảo tàng (24/6/1966 - 24/6/2026).
Cuốn sách "Tranh tứ bình – Sưu tập chọn lọc tranh dân gian" là thành quả từ tâm huyết nghiên cứu và nỗ lực bảo tồn bền bỉ của đội ngũ chuyên gia tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, mở ra một hành trình khám phá chiều sâu di sản qua dòng tranh Tứ Bình đặc sắc.
Không chỉ dừng lại ở giá trị trang trí thuần túy, ấn phẩm khéo léo dẫn dắt độc giả thưởng lãm những tầng ẩn dụ tinh tế về sự vận hành của vũ trụ qua bốn mùa Xuân – Hạ – Thu – Đông, hay sự chiêm nghiệm về vòng quay đời người từ thuở ấu thơ đến lúc tuổi già viên mãn.
Qua việc kiến giải những vần thơ chữ Hán, chữ Nôm cùng khát vọng bình an, phú quý ẩn sau mỗi nét vẽ dân gian, cuốn sách không chỉ là một tài liệu nghiên cứu giá trị mà còn là chiếc cầu nối tâm hồn, giúp công chúng và những người yêu nghệ thuật có cái nhìn toàn diện, trân trọng hơn trước sức sống mãnh liệt của dòng tranh này trong dòng chảy văn hóa Việt Nam.
Cuốn sách giới thiệu 25 bộ tranh bao gồm các chủ đề: Tứ quý, tố nữ, tứ dân, bát tiên, tranh truyện và tranh lịch sử cùng một số bộ ván khắc được lựa chọn từ bộ sưu tập tranh tứ bình đang lưu giữ tại bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam.
Được ấn hành song ngữ Việt – Anh, cuốn sách tái bản “Tranh Tứ bình – Sưu tập chọn lọc Tranh Dân gian” do Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam phối hợp với Nhà xuất bản Thế giới thực hiện, nhằm tôn vinh và lan tỏa giá trị di sản văn hóa dân tộc thông qua những tác phẩm hội họa dân gian độc đáo.
Theo ban biên soạn cuốn sách, tranh tứ bính mang tính chất kể chuyện, thể hiện những ước mơ về một cuộc sống no đủ, hạnh phúc, tôn vinh cái đẹp, đả phá thói hư tật xấu của xã hội cũ, đồng thời nhắc nhở, giáo dục người xem lòng yêu nước, yêu những phẩm chất cao quý của nhân dân lao động. Tranh tứ bình dùng để trang trí nhà cửa trong những dịp đón xuân. Các tờ tranh có màu sắc rực rỡ điểm xuyết trên tường, cột khiến ngôi nhà trở nên sáng sủa, tươi mới.
Cùng vì để trang trí trên tường và cột nhà nên tranh tứ bình thường có khổ dọc. Bố cục tranh tứ bình cũng được thể hiện rất linh hoạt. Nếu cần thể hiện nhân vật thì họ thường được thể hiện trong thế đứng hoặc ngồi trên một chiếc đôn cao. Nếu chủ đề tranh là chim muông, hoa lá thì chúng sẽ được sắp xếp lớp lớp theo chiều dọc tranh. Nếu muốn diễn tả một câu chuyện hoặc cả một quá trình lao động sản xuất, một sinh hoạt tập thể thì tranh được phân đoạn theo cảnh mang tính ước lệ tự do, mỗi đoạn là một cảnh, một tình tiết cụ thể, dẫn giải theo trình tự từ trên xuống dưới bức tranh hoặc ngược lại.
Một đặc điểm nữa là tranh tứ bình rất giàu tính trang trí, một thứ trang trí giản dị, giàu ý nghĩa tượng trưng cho sự cách điệu từ hiện thực, không rườm rà trong đường nét. Ví dụ các đường nét, hoa văn trên trang phục các cô tố nữ, các mảng màu bẹt hoặc vờn tỉa bằng nét của hoa, lá, chim muông... Lối trang trí có khi còn thấy ở cả những đường viền xung quanh bức tranh hay những hàng chữ Hán đề thơ... Nhờ vậy, mỗi bức tranh tứ bình xưa được xem như một tổng thể nghệ thuật hoàn chỉnh, hài hòa, tươi mát và đầy tính trữ tình.
Ban biên soạn nhận xét, ngày nay, tranh tứ bình truyền thống trên chất liệu giấy có vẻ như ít được người dân ưa chuộng hơn, nhưng thú chơi tranh tứ bình vẫn được duy trì, thậm chí còn phát triển nhưng trên các chất liệu khác, bền vững hơn như gốm, đồng, gỗ... Dù ở chất liệu nào thì giá trị nội dung và ý nghĩa nhân văn mà những bộ tranh tứ bình chuyển tải vẫn được giữ nguyên.
Ông Nguyễn Anh Minh, Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam kỳ vọng, cuốn sách sẽ là quà tặng quốc gia, giới thiệu và quảng bá nghệ thuật tranh dân gian độc đáo Việt Nam đến bạn bè quốc tế.
Một số tác phẩm tranh tứ bình được giới thiệu trong cuốn sách:
