“Cơ chế” gây nghiện

(ANTĐ) - Lẽ thường, khi nói đến nghiện, ai cũng nghĩ ngay là phải có một chất gì đó trông thấy, ngửi thấy hoặc sờ thấy được, đưa vào trong cơ thể chẳng hạn như nghiện rượu, bia hay nghiện ma túy và các dạng chất có tác dụng gây ảo giác. Gần đây đã và đang “nở rộ” một số thứ gây nghiện qua con đường cảm xúc, cảm giác và trực giác. Dù không nguy hiểm và nguy hại, nhưng nghiện bài bạc, “đỏ đen”, nghiện game online, nghiện “vàng”, nghiện mua sắm sành điệu, nghiện sex… cũng đang có nguy cơ lây nhiễm và phơi nhiễm trong cộng đồng.

“Cơ chế” gây nghiện

(ANTĐ) - Lẽ thường, khi nói đến nghiện, ai cũng nghĩ ngay là phải có một chất gì đó trông thấy, ngửi thấy hoặc sờ thấy được, đưa vào trong cơ thể chẳng hạn như nghiện rượu, bia hay nghiện ma túy và các dạng chất có tác dụng gây ảo giác. Gần đây đã và đang “nở rộ” một số thứ gây nghiện qua con đường cảm xúc, cảm giác và trực giác. Dù không nguy hiểm và nguy hại, nhưng nghiện bài bạc, “đỏ đen”, nghiện game online, nghiện “vàng”, nghiện mua sắm sành điệu, nghiện sex… cũng đang có nguy cơ lây nhiễm và phơi nhiễm trong cộng đồng.

Nhờ những tiến bộ khoa học và sinh học, người ta đã phát hiện ra cơ chế gây nghiện trong cơ thể con người. Theo đó, khi đưa một chất gây nghiện vào cơ thể sẽ gây nên các hiệu ứng như ức chế hô hấp, kích thích tim mạch, tạo cảm giác hưng phấn, khoái cảm, đê mê. Vì sao cờ bạc, game online, mua sắm xa xỉ, hoạt động tình dục và bạo lực, không sử dụng bất cứ một thứ chất gì mà cũng gây nghiện nặng. Các nhà khoa học giải thích rằng, cơ chế gây nghiện này cũng gần giống nghiện ma túy. Ví dụ như đánh bạc, chơi game online, hoặc mê sắm sửa… là những hành vi liên tục được lặp lại để hưởng cảm giác “chiến thắng”, sung sướng, thỏa mãn.

Từ đó gây hiệu ứng nghiện về mặt tâm lý. Tức là người nghiện muốn thực hiện ngày càng nhiều cuộc “đỏ đen”, chơi game… để đạt cảm giác khoái cảm. Nếu đột ngột ngưng cung cấp “chất” gây nghiện là hình ảnh, cảm giác chiến thắng, cơ thể con người nghiện sẽ hụt hẫng, cảm thấy khó chịu, bứt rứt, luôn ám ảnh phải tiếp tục hành vi đã hình thành “đường mòn” trong não, bất chấp sự tự chủ của bản thân. Thêm nữa, hoàn cảnh xã hội cũng có tác động mạnh khiến người ta càng bị nghiện nặng hơn. Những “độc chất” gây nghiện như lối sống đua đòi, mê cờ bạc, thích những hình ảnh bạo lực, khiêu dâm được đưa vào cơ thể “thấm” vào các “thụ thể” nằm ở hệ thần kinh trung ương và tủy sống.

Ở nước ta không khó khăn gì để “giải phẫu” cơ chế gây nghiện. Chẳng hạn nạn cờ bạc, sát phạt, móc tiền công khai từ túi người khác đã trở thành một thứ “bệnh dịch” hầu như không có một thứ vaccine nào có thể phòng chống. Cờ bạc “muôn màu” ngay từ trong cơ quan ra ngoài đường phố, bến xe, nơi công cộng, ngay cả những dịp lễ, tết, lễ hội, chưa kể nạn lô đề diễn ra nhan nhản từ thành thị tới nông thôn. Hiếm có một nước nào như nước ta, thú mê cờ bạc, sát phạt dường như đã ngấm vào máu một lớp người không kể có văn hóa cao hay văn hóa thấp. Càng hiếm thấy nơi nào nghèo mà xài sang và hoang phí như ở ta.

Năm 2010, Việt Nam nhập khẩu 84 tỷ USD, trong khi xuất khẩu chỉ đạt 71,6 tỷ USD. Đáng lo ngại là góp vào lượng nhập siêu 12,3 tỷ USD đó, có đến 5,7 tỷ USD dùng để nhập hàng xa xỉ như ô tô xịn, điện thoại di động, rượu, mỹ phẩm, đồ trang sức và đá quý. Chưa kể nhiều sản phẩm xa xỉ nhập theo đường xách tay chưa được kiểm soát, thống kê. Một cuộc điều tra của Tổ chức Mater Card World vừa công bố một khảo sát ở 24 nước ở châu Á - Thái Bình Dương, châu Phi, Trung Đông cho thấy, người Việt Nam dẫn đầu với 86% số người trả lời ưu tiên cho ăn chơi, giải trí, trong khi Hàn Quốc là 78%, Hồng Kông là 75%. Tỷ lệ người tiêu dùng mua sắm “sành điệu” không cần tính toán thì Việt Nam cũng dẫn đầu với 62%, Úc và Hàn Quốc là 59%.

Đương nhiên mua sắm là kích thích sản xuất, tiêu dùng và tạo ra GDP. Song, nhìn vào thông số trên cho thấy, ở ta, tiêu xài “vung tay quá trán” đã vượt quá mức lao động tích lũy bản thân cũng như của nền kinh tế. Còn một loại nghiện nữa là “nghiện” vàng, sắm đồ trang sức làm quà tặng, làm sính lễ, của hồi môn. Muôn năm sau vàng không sờn mép, rách góc. Ít có nơi nào mà ai cũng “ái mộ” vàng mắt long lanh vì ánh vàng như ở xứ mình.

“Mổ xẻ” cơ chế gây nghiện để tìm ra liệu pháp điều trị, “cắt cơn”, không chỉ trông chờ vào những chính sách, quyết sách của Nhà nước như việc quản lý các dịch vụ game online hoặc “xóa” thị trường vàng trôi nổi tự do, thoải mái.

Đan Thanh