Scott Larsen mới 4 tuổi khi cha anh, một lính cứu hỏa New York, thiệt mạng trong vụ sập Trung tâm Thương mại Thế giới. Nhiều năm sau, anh khoác lên mình bộ đồng phục cứu hỏa và tiếp tục công việc của cha.
Scott là một trong 58 người con của những lính cứu hỏa hy sinh ngày 11/9/2001 đã lựa chọn nối nghiệp. Câu chuyện của họ cho thấy vụ khủng bố cách đây một phần tư thế kỷ không chỉ nằm trong sách lịch sử. Nó vẫn hiện diện trong những gia đình mất người thân, những cơ thể mang bệnh và cả cách nước Mỹ nhìn về an ninh.
Một buổi sáng làm thay đổi thế giới
Sáng 11/9/2001, 19 thành viên al-Qaeda khống chế bốn máy bay chở khách tại Mỹ. Hai chiếc lần lượt lao vào tháp Bắc và tháp Nam của Trung tâm Thương mại Thế giới ở New York. Chiếc thứ ba đâm vào Lầu Năm Góc, còn chiếc cuối cùng rơi xuống một cánh đồng ở Pennsylvania sau khi hành khách chống trả nhóm không tặc.
Các cuộc tấn công khiến 2.977 người thiệt mạng, trong đó có 343 lính cứu hỏa New York. Hàng nghìn gia đình mất đi người thân chỉ trong chưa đầy hai giờ.
Sau ngày 11/9, các sân bay siết chặt kiểm tra hành khách và hành lý, cửa buồng lái được gia cố, danh sách theo dõi khủng bố được mở rộng. Nhiều cơ quan an ninh chuyển trọng tâm từ điều tra sau khi vụ việc xảy ra sang thu thập tình báo và ngăn chặn từ sớm.
Những thay đổi ấy giúp hình thành hệ thống an ninh hàng không ngày nay, nhưng cũng kéo theo các cuộc tranh luận dai dẳng về giám sát, quyền riêng tư và giới hạn quyền lực của chính phủ.
Những cái chết đến muộn
Khi hai tòa tháp sụp đổ, một đám mây bụi dày đặc bao phủ khu vực phía nam Manhattan. Trong hỗn hợp ấy có vật liệu xây dựng, thủy tinh, kim loại và nhiều chất có thể gây hại cho đường hô hấp.
Hàng chục nghìn lính cứu hỏa, cảnh sát, nhân viên y tế, công nhân dọn dẹp và người dân đã tiếp xúc với môi trường này. Những ngày đầu, nhiều người làm việc liên tục nhưng không có thiết bị bảo hộ phù hợp. Một số người bỏ khẩu trang vì chúng nhanh chóng bị bụi làm tắc.
Các bệnh về hô hấp, ung thư và rối loạn tâm lý lần lượt xuất hiện trong những năm sau đó. Chương trình y tế dành cho cộng đồng chịu ảnh hưởng từ vụ 11/9 hiện phục vụ gần 150.000 người trên khắp nước Mỹ.
Không phải mọi trường hợp mắc bệnh hay tử vong trong nhóm này đều có thể quy trực tiếp cho vụ khủng bố. Tuy nhiên, số người cần theo dõi và điều trị vẫn cho thấy hậu quả sức khỏe của thảm họa lớn hơn rất nhiều so với những gì người ta nhìn thấy trong ngày hai tòa tháp đổ xuống.
Tại lễ tưởng niệm 25 năm, ban tổ chức bổ sung một phút mặc niệm dành cho những người qua đời vì bệnh liên quan đến vụ 11/9. Đây là lần đầu tiên nhóm nạn nhân “đến sau” được dành một khoảng lặng riêng trong nghi thức tưởng niệm thường niên.
170.000 trang hồ sơ và những câu hỏi chưa khép lại
Ngay trước dịp tưởng niệm 25 năm, thành phố New York mở một cổng dữ liệu công khai, đưa lên khoảng 170.000 trang hồ sơ liên quan chất lượng không khí, nguy cơ sức khỏe và cách chính quyền phản ứng sau vụ tấn công.
Các tài liệu làm sống lại câu hỏi từng gây tranh cãi suốt nhiều năm: Nhà chức trách đã biết gì về bầu không khí quanh Ground Zero, biết từ thời điểm nào và đã cảnh báo đầy đủ cho người dân hay chưa?
Một số hồ sơ cho thấy nội bộ chính quyền sớm quan tâm đến rủi ro sức khỏe cũng như trách nhiệm pháp lý. Trong khi đó, nhiều người dân và nhân viên cứu hộ khi ấy vẫn được trấn an rằng khu vực có thể quay lại sinh hoạt, làm việc.
Việc công bố hồ sơ không lập tức giải đáp mọi tranh cãi. Nó mở thêm dữ liệu để các nhà nghiên cứu, gia đình nạn nhân và người mắc bệnh tìm hiểu những quyết định được đưa ra trong giai đoạn hỗn loạn sau thảm họa.
Hai mươi lăm năm đã trôi qua, khu vực từng phủ đầy khói bụi nay là đài tưởng niệm với hai hồ nước nằm đúng vị trí của tháp đôi. Mỗi năm, tên các nạn nhân lại được đọc lên. Nhưng năm nay, nước Mỹ không chỉ nhớ về những người đã mất trong buổi sáng 11/9. Họ còn dành sự chú ý cho những người sống sót và vẫn đang mang theo hậu quả của ngày hôm đó.
Với họ, vụ khủng bố 11/9 chưa hoàn toàn kết thúc.
