Về Vân Canh, nơi Bác Hồ từng sống và làm việc

(ANTĐ) - Những ngày này, khu lưu niệm nơi Bác Hồ từng sống, làm việc những năm đầu độc lập tại thôn Hậu Ái, xã Vân Canh, Hoài Đức (Hà Nội) đón rất nhiều du khách. Hồi ức về những ngày Bác ở đó lại bừng dậy trong tâm trí người cao tuổi ở địa phương.

Gác 2 của căn nhà này là nơi Bác Hồ và các thành viên Chính phủ VNDCCH ở những năm đầu độc lập

Ký ức không thể quên

Đối với một cậu bé nông thôn được nhìn thấy Bác trong suốt cả một tuần thì niềm vui sướng ấy không gì sánh được! Con đường làng hun hút đưa tôi vào nhà ông Nguyễn Phan Thạc, 75 tuổi. Bằng một giọng trầm ấm, ông Thạc kể cho tôi nghe: “Năm ấy tôi 12 tuổi, học lớp 3 “cũ”. Lớp học của chúng tôi ở tầng 1 của khu lưu niệm ngày nay, Bác Hồ và các đồng chí trong Chính phủ sống ở tầng 2.

Bọn trẻ con chúng tôi chỉ biết có người lạ đến ở, họp hành cả tuần liền và 1 người chủ trì gầy lắm, luôn mặc áo the, quần trắng, đôi mắt sáng khi nhìn chúng tôi rất trìu mến. Chúng tôi không bao giờ được đặt chân lên cầu thang tới tầng 2”. Việc họp bàn về nội dung Tạm ước 6-3-1946 ở một căn nhà cấp bốn bên cạnh.

Lớp học của ông Thạc hoạt động bình thường để ngụy trang cho cán bộ cách mạng yên tâm hoạt động. Ông Thạc vẫn nhớ bà nấu bếp tên Thanh và ông Nguyễn Phan Lễ (con trai chủ nhân ngôi nhà này) là Chủ tịch ủy ban Kháng chiến tỉnh Hà Đông (cũ) được phép lên gặp và phục vụ sinh hoạt cho những người lạ mặt.

Ông Thạc nhớ lại: “Chúng tôi thỉnh thoảng nhìn thấy họ thoáng qua nhưng không được lại gần để nói chuyện. Người mặc áo the, quần trắng chỉ luôn đi bằng cổng sau của ngôi nhà và thoắt ẩn thoắt hiện, thường đi vào lúc tối trời. Người tên là Đồng (tức Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng - PV) đi cổng chính ngôi nhà ra ngã tư Canh và phong thái tự nhiên, thoải mái”.

Những người lạ mặt ở lại ngôi nhà hơn một tuần thì chuyển đi. Lúc họ đi rồi, ông Thạc mới được biết người mặc áo the, quần trắng là Bác Hồ và những người còn lại là những chiến sĩ cách mạng ưu tú mà cậu bé đã nghe tên từ lâu.

Khu lưu niệm ngày ấy, bây giờ

Ẩn mình dưới những tán cây nhãn xanh um tùm, khu lưu niệm giờ còn lại căn nhà 2 tầng, nơi Bác Hồ và các thành viên Chính phủ lâm thời đã sống những ngày ở Vân Canh, được phục chế lại nhân dịp 100 năm ngày sinh nhật Bác 19-5-1990.

Diện tích, kiến trúc của căn nhà giống nguyên bản. Nét khác biệt là nền nhà xưa bằng gỗ, cầu thang gỗ thì nay thay bằng nền gạch, cầu thang xi măng. Sau khi Bác Hồ và Chính phủ rút khỏi Vân Canh, sang Vạn Phúc, thực dân Pháp tìm đến Vân Canh đốt cháy ngôi nhà và phá hủy đồ đạc ở đây.

Cổng sau của nhà lưu niệm là nơi Bác Hồ sử dụng ra vào

Nhờ một nguồn tài trợ, ngôi nhà chính được phục dựng. Riêng cổng chính và cổng phụ của ngôi nhà dù rất cũ, rêu phong bám phủ nhưng chưa thay đổi gì nhiều. Bên trong nhà lưu niệm, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặt tượng Bác và đài hương tưởng niệm.

Trên tường căn phòng tưởng niệm này, bức ảnh của Bác và những chiến sĩ cách mạng khi xưa cùng hoạt động ở Vân Canh như: Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Lê Đức Thọ, Nguyễn Lương Bằng, Trần Đăng Ninh,... được treo ngay ngắn. Cũng trong khu di tích này, vẹn nguyên một bể nước cổ dưới nền nhà đổ nát.

Ông Thạc giới thiệu: “Đây là bể nước cổ, nằm trong nền nhà tranh khi xưa. Thực dân Pháp đốt sạch để lộ ra bể nước này. Chúng nói đây là hầm bí mật nơi Bác Hồ đã ở nhưng thực tế không phải vậy. Đây là nơi cung cấp nước sinh hoạt cho Bác và các đồng chí lúc bấy giờ”.

Theo trí nhớ của ông Thạc, trước kia cả khu đất rộng lớn này không có cây cối um tùm, bao quanh nhà là những dãy tường cao quá đầu người và hai cổng ra vào theo hai lối. Người dân thôn Hậu Ái thường xuyên vào thăm khu lưu niệm, khi thì hóng mát trò chuyện, khi thì dọn dẹp vệ sinh, quét lá khô. Trước đây, Chi bộ 3 thôn Hậu Ái tổ chức họp hàng tháng tại khu lưu niệm này. Ông Nguyễn Đình Thịnh, Bí thư Chi bộ 3, thôn Hậu Ái cho biết: “Chúng tôi tổ chức họp tại đây bên tượng Bác và những đồng chí ưu tú của cách mạng để mọi người có ý thức, nghiêm túc trong công tác".

Bao nhiêu cảm xúc ùa về trước sự cổ kính, thâm nghiêm nơi này, nhưng cũng không khỏi chạnh lòng khi nghe ông Thạc và ông Thịnh chia sẻ: “Khu lưu niệm này đã được công nhận là Di tích Lịch sử Quốc gia từ hơn 3 năm nay nhưng chúng tôi chưa có vinh dự được đón tấm bằng đó. Chúng tôi mong muốn khu di tích được tôn tạo lại sạch đẹp, đường vào rộng rãi hơn để du khách về thăm thuận tiện”.

Thanh Hoàn