“Lý lịch” những khúc xuân ca

(ANTĐ) - Mùa xuân đang về với đất trời, với con người. Và thoảng đâu đây quanh ta, rất gần, là những khúc ca xuân rộn rã. Những giai điệu vượt thời gian ấy đã gieo vào lòng ta những cảm xúc rộn ràng, sâu lắng. Mùa xuân Kỷ Sửu đang về, hãy dành ít phút để tìm hiểu thời điểm và nguồn cảm hứng nào đã giúp người nhạc sỹ viết được những khúc xuân ca ấy.

Văn Cao: Mùa xuân đầu tiên

Mùa xuân năm 1976, sau 30 năm xa cách, hai miền Nam - Bắc mới được cùng chung vui một cái Tết thống nhất. Niềm hân hoan ấy không chỉ đến cùng người dân đất Việt mà còn ngập tràn trong tâm hồn các văn nghệ sỹ, trong đó có Văn Cao. Người nghệ sỹ sau nhiều năm vắng bóng đang trở về với chính mình...

Trong không khí rạo rực của những ngày xuân đầu tiên bình yên ấy, giai điệu của một bản Valse nhẹ nhàng đang định hình trong đầu ông. Lời đầu trong ca khúc “Mùa xuân đầu tiên”, Văn Cao đưa đến cho người nghe những nét quen thuộc giản dị mà xiết bao ấm áp: “Rồi dặt dìu mùa xuân theo én về/ Mùa bình thường mùa vui nay đã về”.

Cứ thế, dòng cảm xúc trào dâng và tuôn chảy giai điệu lặp lại, nhưng phần lời được đặt mới, mạnh mẽ và ấn tượng hơn. Trong cái niềm hân hoan bất tận ấy, người nhạc sỹ đã đi qua biết bao thăng trầm của cuộc sống đang mơ ước một cuộc sống thanh bình, yên vui. Hơn ai hết, ông ý thức được cái giá phải trả cho mùa xuân ấm áp ngày hôm nay, ước mong sao cuộc sống: “Từ đây người biết quê người/ Từ đây người biết thương người/ Từ đây người biết yêu người...”

Ngay từ khi ra đời “Mùa xuân đầu tiên” đã được Nhà xuất bản Âm nhạc Matxcơva của Liên Xô (cũ) dịch ra tiếng Nga và ấn hành tại Nga. Khi đó, người nhạc sĩ của chúng ta được nhận 100 rúp tiền nhuận bút. Nhưng còn ở Việt Nam, “Mùa xuân đầu tiên” mãi tận những ngày cuối năm 1976 mới được in trên Báo Sài Gòn Giải phóng. 12 năm sau (1988), ca khúc mới trở về với người nghe cùng tuyển tập “Thiên Thai” của Văn Cao. Và “Mùa xuân đầu tiên” được gắn liền với nhiều tên tuổi ca sỹ, trong đó có thể kể đến Thanh Thúy và ánh Tuyết.

Ngọc Khuê: Mùa xuân làng lúa làng hoa

Mội buổi sáng đầu năm 2009, ngồi nhâm nhi tách cà phê nâu nóng bên khu đô thị mới Định Công, Hà Nội, nhạc sỹ Ngọc Khuê đã trải lòng mình với chúng tôi. “Tôi có 2 người bạn. Một người bạn trai ở Hồ Tây, và một người bạn gái rất thích… Hồ Tây. Từ lâu, tôi đã muốn viết một ca khúc về Hà Nội, đặc biệt là về Hồ Tây nhưng viết mãi mà chưa thành. Bởi vì tôi muốn ca khúc ấy sao cho nó là của riêng mình nhưng mọi người vẫn có thể thấy mình trong đó. Mà bài hát về Hà Nội thì đã có nhiều nhạc sỹ viết thành công rồi. Nhiều lần đi qua Hồ Tây, tôi thấy nơi đây không chỉ có nhiều làng hoa mà ở phía Xuân La, Xuân Đỉnh còn nhiều làng lúa. Vậy là một chiều mùa đông năm 1981, khi đạp xe đi thăm người bạn trai ở gần Hồ Tây tôi mới bật ra câu hát đầu tiên: “Lúa ơi thơm ngát cho em hát cùng người/ Bởi lúa yêu cuộc đời nên xanh thắm ruộng đồng…”. Câu hát đầu tiên ấy đã xuất hiện, và nhờ đó, về nhà tôi đã viết xong bài hát. Tôi viết hai phần này thật khó khăn, nhất là đoạn mở đầu.

Bài hát lúc đầu được tôi đặt tựa là “Làng lúa, làng hoa”. Sau đó, đến mùa xuân năm 1982, tôi mang tới Ban Văn nghệ Đài Tiếng nói Việt Nam và được nhạc sỹ Thế Song - biên tập viên chuyên mục Ca nhạc của Đài góp ý nên thêm 2 chữ “Mùa xuân” vào tên bài vì bài hát có nhiều chữ về mùa xuân đồng thời theo kinh nghiệm của ông, như thế bài hát sẽ có được “lợi thế” nhiều hơn. Tôi thấy góp ý đó rất chân thành và ngay sau đó, ca sỹ Thanh Hoa là người đầu tiên thể hiện bài hát này. Thành công của bài hát cũng gắn với Thanh Hoa từ đó. Sau này, bài hát cũng góp phần làm nên tên tuổi của ca sỹ Trung Anh. Tới nay thì có nhiều ca sỹ đã thể hiện, tôi còn nhớ đó là Mỹ Lệ, Khánh Hòa”.

Dương Thụ: Lắng nghe mùa xuân về

Nhạc sỹ Dương Thụ có nhiều bài về mùa xuân, như Hơi thở mùa xuân, Đánh thức tầm xuân, Bài hát ru mùa xuân, và Lắng nghe mùa xuân về -  một trong những ca khúc của Dương Thụ mà khán thính giả thích nhất. Về bài hát Lắng nghe mùa xuân về, nhạc sỹ Dương Thụ viết năm 1998, nhưng viết xong rồi lại bỏ đấy vì lúc ấy đưa ra chưa thích hợp. Nhiều người nghĩ ông viết ca khúc trong một lần ra Hà Nội khi thời tiết đang cữ mưa phùn và gió bấc, nhưng hóa ra lại không đúng. Dương Thụ viết Lắng nghe mùa xuân về ngay tại đất Sài Gòn nhiều nắng và gió. Đóng cửa lại và vẫn thủy chung với tiết tấu Allegretto để tưởng tượng hơi xuân Hà Nội ùa vào lòng người: “Giọt mưa nào rơi thật êm trên phố phường/ Mùi hương nào thơm thật thơm trong gió thoảng...”.

Những năm 80 của thế kỷ trước, Dương Thụ phụ trách chỉ đạo nghệ thuật ở một tụ điểm ca nhạc ở quận 10 (TP.HCM) nhưng những bài hát anh viết ra đành phải “đắp chiếu” bỏ đấy vì không một ca sỹ nào hát, không một nhà sản xuất băng đĩa nào ngó tới. Thị hiếu âm nhạc lúc ấy đã khiến Dương Thụ dằn lòng mình để thực hiện những đêm nhạc tụ điểm với mục đích duy nhất là... kiếm tiền.

Mãi tới đầu năm 1999 ca khúc Lắng nghe mùa xuân về mới được phổ biến. Và bất ngờ hơn là gần như cùng một thời gian, Lắng nghe mùa xuân về được 3 “ngôi sao” trong làng ca nhạc lúc đó thể hiện: Hồng Nhung, Thanh Lam và Mỹ Linh. Ngay lập tức Lắng nghe mùa xuân vềđã chinh phục được khán thính giả và tới nay, trở thành một giai điệu đẹp về mùa xuân.

Vũ Phong